تکامل انسان، چالشی برای اندیشیدن – بخش سوم

تکامل انسان، چالشی برای اندیشیدن – بخش سوم

اررین توگنی، گونه ای راز آلود

یکی از قدیمی ترین تبارهای انسان اررین توگنی نام دارد.

اررین توگنی که به لاتین Orrorin Tugenensis گفته میشود در زمانی حدود 6 و نیم میلون سال پیش ظهور پیدا کرد.

محل کشف فسیلهای اولیه این گونه در تپه های توگنی در کنیا بود.

اررین توگنی

Tugen Hills

تپه های توگنی که به زبان محلی Saimo نامیده میشوند به دلیل گنجینه های عظیمی از فسیلها بسیار مورد توجه دیرین شناسان هستند.

پیدا شدن اسکلت کامل یک فیل 1.5 میلیون ساله در سال 1967 همچنین یکی از گونه های میمونها در سال 1969 به دنبال آن یکی از تبارهای انسان مربوط به حدود 1.5 سال قبل این منطقه را به محلی پر اهمیت برای اینگونه اکتشافات تبدیل کرده است.

اما آنچه این تپه ها را بسیار با اهمیت نموده، یافتن قطعاتی از فسیل یک گونه بسیار قدیمی از انسان بود که به 6 میلیون سال قبل باز میگشت.

این فسیل که در سال 2001 کشف شد بعدها  اررین توگنی نام گرفت.

این گونه قدیمی ترین گونه ای است که تاکنون در کنیا یافت شده است و همچنین دومین گونه قدیمی یافت شده پس از ساحل مردم چادی است.

این گونه کشف شده به اررین orrorin  که به زبان محلی انسان اصیل میباشد نامیده شد.

نکته ای که در ابتدای کشف این گونه مطرح شد این بود که این گونه به نوعی استدلالی است تا جنوبی کپی آسا یا Australopithecine را نیای مشترک انسان و کپی ها قرار دهد.

بررسی فسیلها

قطعات یافت شده از این گونه تا سال 2007 عبارتند از:

  • بخش خلفی آرواره پایین
  • لایه غضروفی استخوان
  • سه قطعه شکسته از استخوان ران
  • بخشی از بازو
  • و استخوان انتهایی نوک شست دست.

Orrorin tugenensis

تا امروز هنوز تفاهمی کاملی برای قراردادن این هومینید در روند تکامل انسان بدست نیامده است.

علت این امر وضعیت دندانهای این گونه است.

اندازه دندانهای این گونه به نسبت جثه اش کوچکتر است و از طرفی به لحاظ مینای دندان و ریشه نیز با گونه های آردی کپی و جنوبی کپی تفاوت دارد.

بر اساس بررسی انجام شده بر روی سر استخوان ران و گردن استخوان ران مشخص شده این گونه علاوه بر زندگی بر روی درخت توانایی راه رفتن بر روی دو پا را نیز داشته است.

اگر ثابت شود که اررین یکی از نیاهای مشترک انسانها است، بنابراین جنوبی کپی و خصوصا جنوبی کپی عفاری که بعدا به آنها هم میپردازم، به عنوان شاخه ای جانبی از درخت انسان ها قرار خواهد گرفت.

زیرا هم 3 میلیون سال قدیمی تر است و هم به لحاظ مورفولوژی به انسانهای امروزی شبیه تر است تا جنوبی کپی عفاری یا همان لوسی معروف.

این مقاله به دلیل حجم کم اطلاعات بدست آمده از این گونه کمی کوتاه است ولی به لحاظ ورود به گونه های بعدی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

در مقاله بعد جدول Time Line گونه های انسان را در اختیارتان قرار خواهم داد.

با این جدول همزمان با دنبال کردن این بحث میتوانیم مسیر اکتشافات خود را نیز بر روی نقشه ای ساده شده ردیابی کنیم.

تکامل انسان، چالشی برای اندیشیدن – بخش دوم

تکامل انسان، چالشی برای اندیشیدن – بخش دوم

آفریقا، خاستگاه تکامل انسان

مدتها است که آفریقا به عنوان یک علامت سوال بزرگ در جریان تکامل انسان، ذهن بسیاری از دانشمندان را به خود مشغول کرده است.

این قاره عظیم به راستی منشأ عظیمترین رخدادهای طبیعت بوده است.

برخی از مواردی که آفریقا را به منطقه ای بی نظیر برای بررسی و تامل درباره تکامل انسان کرده است عبارتند از :

  • توسعه یکسان به شمال و جنوب از خط استوا
  • گرم بودن اقلیم
  • وسیع بودن سرزمین
  • نزدیکی به دو قاره عظیم دیگر
  • خاک غنی و حاصلخیز
  • صحراهای عظیم
  • کوههای مرتفع
  • آب رسانی حیرت انگیز توسط رودهای عظیم

نگاهی به موارد بالا زمانی هیجان انگیزتر میشود که بدانیم زمانی این قاره عظیم پوشیده از جنگلهای عظیم استوایی بوده است!

تصویر زیر حدود زمانی 14 میلیون سال قبل را نشان میدهد که شرایط آب و هوایی معتدل و گرم باعث ظهور گونه های جدیدی از پستانداران شد. همچنین اجداد انسانها، گوریلها.

 

آفریقا قاره جالبی است. میادین اصلی استخراج الماس در اینجا قراردارند. آبشار عظیم ویکتوریا با 100 متر ارتفاع در این قاره قرار دارد.

سومین صحرای بزرگ جهان در این قاره واقع شده است ( البته اگر قطب شمال و جنوب را هم صحرا آنهم از نوع سردش در نظر بگیریم.).

دومین رود جهان با 6800 کیلومتر طول در این قاره قرار دارد.

جنگلهای بیشمار و جانداران حیرت انگیز و حیات وحش بینظیرش آنرا به قاره ای رویایی تبدیل کرده است.

 

تاثیر شرایط اقلیمی قاره بر تکامل انسان

این قاره در 8 میلیون سال قبل که منطقه ای گرم و مرطوب بود، شرایط فوق العاده ای برای ظهور انسان فراهم آورد.

شرایطی که طی چهار ونیم میلیون سال بعد آن و در طی سه و نیم میلیون سال اخیر تاثیر زیادی بر روی تکامل انسان ایجاد کرد.

همانگونه که در بخش اول این سری مقاله عنوان کردم، تغییرات مداوم آب و هوایی باعث جهش ژن موجودات بسیاری در این قاره شد.

بر اساس تحقیقات انجام شده از رسوبات تپه های اطراف صحراهای مرکزی و سایر مناطق آفریقا مشخص میشود که در دوره های زمانی کوتاه سطح قاره پوشیده از آب و به دنبال آن مجددا خشک و به دنبال آن مجددا انبوه و مملو از گونه های گیاهی شده بوده است. و مجددا این شرایط تکرار می گردیده است.

این تغییرات ناگهانی بین آب و هوای خشک و مرطوب برای بسیاری از موجودات قابل تحمل نبوده است.

به ظاهر به نظر میرسد موجوداتی که ضریب هوشی بالاتری داشته اند بهتر توانسته اند خود را با محیط تطبیق دهند و در نتیجه به عرصه تکامل وارد شده اند.

ولی با نگاهی به حضور هم اکنونی خودمان به نظر میرسد اجداد اولیه ما در 3 میلیون سال پیش توانسته اند از این تغییرات ناگهانی جان سالم به در ببرند!

باید یک نکته را خاطر نشان کرد.

مفاهیم اولیه دیرین شناسی

منظور از ناگهانی در دیرین شناسی دوره های زمانی 1 تا دو میلیون سال است! در این علم وقایع مانند عصر اطلاعات رخ نمیدهد و هیچ چیز در یک چشم بر هم زدن نیست.

تغییرات ناگهانی ای که طی 2 میلیون سال اتفاق می افتد تاثیر مستقیمی بر یک گونه میگذارد و براساس تئوری انتخاب طبیعی داروین ممکن است به نجات گونه وادامه حیات آن و یا نابودی آن و انقراضش منجر شود.

برای اینکه بعدا و در ادامه سلسله مقالات تکامل انسان به این اطلاعات دسترسی داشته باشیم این نکته را نیز مطرح میکنم.

رد پای ژنتیک در تکامل

طبق بررسی دی ان آ میتوکندریایی انسانهای امروزی و تطبیق آن با انواع استخراج شده فسیلهای گونه های انسانها، تا حدی روشن شده است که ظهور و گسترش انسان در آفریقا بوده است.

البته باید گفت هنوز بسیاری از شواهد نیاز به تایید و تحقیق دارند تا بتوان به این نتیجه رسید که انسان امروز حقیقتا از گونه کپی ها است.

با توجه به این گسترش وراثتی، نقشه ای به دست آمده است که تا حدودی نشان میدهد گونه های انسان و کپی ها چگونه طی 2و نیم میلیون سال گذشته در سراسر جهان گسترش یافتند.

 

تصویر زیر مربوط به شکل خروج و گسترش گونه انسان در خارج از آفریقا است. به این مبحث در مقاله گونه انسان ها خواهیم پرداخت.

بیش از این ترجیح میدهم درباره شرایط اقلیمی آفریقا توضیح ندهم زیرا به حدی وسیع است که میتوان سلسله مقاله هایی را به آن اختصاص داد.

به همین دلیل با برداشت اطلاعات لازم برای علت ظهور و پیدایش انسان در آفریقا به سراغ مقاله بعدی میرویم که ادامه روند تکامل را دنبال کنیم.

در مقاله بعدی بیشتر به گونه اررین میپردازم.

تکامل انسان، چالشی برای اندیشیدن – بخش اول

تکامل انسان، چالشی برای اندیشیدن – بخش اول

تکامل انسان همیشه یکی از بحث های چالش برانگیز بوده. بسیاری معتقدند که بوجود آمدن انسان یک مقوله نگهانی بوده و به شکل آفرینش اتفاق افتاده است.

در این نوع عقاید، نکات جالب توجه دیگری نیز مطرح است که حتی پدیده های دیگر خلقت را نیز با جزئیات حیرت انگیزی توضیح میدهد. مانند گیاه بره که معتقد بوده اند گیاهی به نام تارتاری وجود داد که بره مستقیم از غنچه های آن متولد میشود.

خلقت از درخت تارتاری

و در نسخه و روایتی دیگر حتی روند خلقت و زایش برخی ماکیان مانند غاز نیز به همین گونه درخت منسوب شده بود.

خلقت از درخت تارتاری

معتقدین به خلقت انسان گروه متفاوتی هستند و عقاید و باورهای راستین به این روند دارند. حتی داستانهایی که با اشاره به خلقت انسان گفته شده است و ارتباط این داستانها با اسطوره ها و سایر قصه ها، مجموعه ای بی نظیر از ادبیات کهن به دست میدهد که حقیقتا اعجاب انگیز است.

از جمله افراد دارای چنین نگاهی میتوان به لئوناردو داوینچی اشاره کرد که حتی نقاشی مشهوری نیز به نام خلقت از او در واتیکان برجای مانده است.

تکامل انسان

اما در کنار این گروه هستند افرادی که معتقد به روند تکامل در انسان هستند.

آنچه برای ما در این نقطه جالب است نگاهی اصولی و علمی به مقوله فرگشت و تکامل انسان است.

همانگونه که در بسیاری از منابع هم اشاره شده است، در این مرحله از دانشی که بدست آمده ابتدای فرگشت انسان را به 8 میلیون سال پیش ارجاع میدهند یعنی حدود اواخر دوره میوسن.

گونه ساحل مردم چادی

در این دوره به نظر میرسد گونه ای از گوریل شکل گرفت که به دلیل محل یافت شدنش ساحل‌مردم چادی نامیده شد.

این گونه بعدها که گونه های دیگر نیز کشف شدند به ساحل مردم معروف شد که در لاتین Sahelanthropus نام گرفت.

 بر اساس گمانه ها به نظر میرسد این گونه حدود 1.5 میلیون سال پیش از برخاستن انسان بر روی دو پا شکل گرفته است.

ولی چون میزان محدودی از بقایای این گونه کشف شده، نمیشود دقیقا به جایگاه آن در فرگشت انسان نظر قطعی داد.

به هر تقدیر این گونه به شکلی نقشی کلیدی در این روند بازی میکند.

Sahelanthropus

تصویر فوق مربوط به جمجمه ای است که از این گونه یا تبار در صحرای چاد در آفریقا کشف شد. محل یافت آن نشانگر این است که حقیقتا آفریقا خاستگاه انسان بوده است. زیرا همانطور که در این مقاله و مقاله های بعدی آن پیش خواهیم رفت بیشتر به کلیدی بودن نقش قاره آفریقا در تکامل انسان اطمینان میابیم.

ساحل‌ مردم چادی

مدتها بعد از یافت این جمجمه، گروهی از دیرین شناسان تصمیم به بازسازی چهره مردمان آن دوران با استفاده از تلفیق هنر مجسمه سازی و کالبد شناسی، گرفتند که نتیجه آن برای گونه ساحل مردم چنین بود.

همانگونه که مشخص است این تبار هیچ شباهتی به انسان ندارد ولی به شکل حیرت انگیزی نیز با گوریل ها تفاوت دارد!

این نقطه ای است که چالش اندیشیدن به تکامل انسان شروع شد.

با توجه به ریخت این جمجمه میتوان گفت این موجود به نوعی اولین قدم برای تبدیل به انسان شدن است.

البته بسیاری از دیرین شناسان اعتقادی به این موضوع ندارند. ولی از آنجایی که اگر به جاذبه زمین اعتقاد داشته باشیم یا نه به هر حال ما را به پایین میکشد، این موجود به عنوان یکی از نیاهای مشترک انسان و گوریلها در نظر گرفته میشود.

آفریقا، خاستگاهی شوک آور

بهتر است همیشه نقطه ای برای آغاز داشته باشیم. بنابراین ساحل مردم در اولین جایگاه قرار گرفت.

این گونه هنوز به عنوان انسان شناخته نمیشود زیرا بر روی دو پا راه نمیرفته و به همین دلیل نیز دستانش آزاد نبوده که شروع به استفاده از ابزار کند.

آنچه مهم است این است که فضای و محیط ایجاد شده در آفریقا به حدی به موجودات زنده و DNA  آنها شوک وارد میکرده که تکامل با هدف حفظ بقا تنها یکی از ثمرات آن بوده است. آفریقا براساس شواهدی که از لایه های رسوبی تپه ها و کوههای آن مشخص است، بارها دستخوش تغییرات عظیمی شده است. این سرزمین بارها خشک و بیابانی بوده و بارها نیز دارای آب و هوای بارانی و جنگلهای انبوه بوده است. بارها صحراهایی بدون آب علف داشته و بارها نیز دریاچه های عظیم سرتاسر آن را فرا گرفته بوده اند.

همه اینها در تکامل موجودات میتواند نقش کلیدی بازی کند. البته این را باید در نظر داشت که تمام این تغییرات طی چندین میلیون سال و اکثرا در آخرین دوره زمین شناسی که ماهم جزئی آن هستیم، یعنی، کواترنری، اتفاق افتاده است.

در مقاله بعدی بیشتر به وضعیت قاره آفریقا خواهیم پرداخت.